Syndrom metaboliczny

Syndrom metaboliczny został wyodrębniony kilka lat temu jako zespół czynników znacznie zwiększających ryzyko pojawienia się choroby wieńcowej serca i schorzeń sercowo-naczyniowych. Syndrom metaboliczny zwiększa umieralność czyli generalnie skraca długość życia. Syndrom metaboliczny występuje niezależnie od innych czynników ryzyka wymienianych w chorobach serca, takich jak podeszły wiek, płeć męska, palenie tytoniu czy podwyższony poziom cholesterolu. Przyjęto pięć czynników ryzyka, które składają się na syndrom metaboliczny:

1. otyłość z dominacją w obrębie brzucha (otyłość brzuszna określana również centralną), dyslipidemię (nieprawidłowo wysoki poziom ciał tłuszczowych);

2. trójglicerydy powyżej 150 mg/dl oraz

3. HDL-C czyli tzw. “dobry cholesterol” poniżej 40 mg/dl u mężczyzn i poniżej50 mg/dl u kobiet,

4. podwyższone ciśnienie tętnicze krwi,

5. oporność na insulinę (z towarzyszącą nietolerancją na glukozę lub bez).

Niektórzy badacze do syndromu metabolicznego zaliczają również stany sprzyjające powstawaniu zakrzepów krwi oraz stany zapalne w organizmie. Obecność co najmniej trzech z pięciu wyżej wymienionych czynników ryzyka kwalifikuje się do diagnozy: “syndrom metaboliczny”. Szacuje się, że około 47 milionów mieszkanców USA spełnia te kryteria. Te osoby są narażone na szybki rozwój chorób serca i systemu krążenia, niższą jakość życia i generalnie przyspieszony zgon. Wszystkie czynniki ryzyka w syndromie metabolicznym są w większym lub mniejszym stopniu związane z podwyższonym poziomem insuliny we krwi oraz opornością tkanek na insulinę. Poziom insuliny w surowicy krwi ma silny związek z ciśnieniem krwi, stężeniem ciał tłuszczowych oraz stanami podwyższonego cukru we krwi. Najważniejszą z punktu widzenia naszego zdrowia konsekwencją jest choroba sercowonaczyniowa.

Wiele składowych syndromu metabolicznego stanowi czynniki ryzyka w rozwoju miażdżycy naczyń. Zidentyfikowanie, nazwanie oraz wieksza swiadomość zagrożeń z pewnością pozwoli zastosować odpowiednie środki profilaktyczne w celu opóźnienia niebezpiecznych zmian w układzie sercowo-naczyniowym. Otyłość jest jednym z głównych czynników ryzyka prowadzących do cukrzycy typu drugiego (cukrzyca dorosłych) oraz chorób sercowonaczyniowych. Otyłość jest również bardzo ważną składową syndromu metabolicznego. Co określa się otyłością? Według kryteriów określających syndrom metaboliczny to obwód pasa u mężczyzn większy niż 102 cm oraz u kobiet większy niż 88 cm. Przyjmuje się również pomiary indeksu masy ciała (BMI body mass index) w kilogramach na podniesiony do kwadratu wzrost w metrach. Najczęściej odczytuje się index masy ciała ze specjalnych tabel podając wzrost i wagę ciała. Idealny index to 25. Przypuszcza się, że otyłość centralna doprowadza do oporności na insulinę oraz problemów z gospodarką węglowodanową poprzez zwiększony przepływ wolnych kwasów tłuszczowych w krążeniu zwrotnym wątrobowym oraz w krążeniu obwodowym. Otyłość centralna może również się przyczynić do wzrostu ryzyka powstawania zmian miażdżycowych w naczyniach poprzez sprzyjanie powstawaniu procesów zapalnych i oddziaływaniu na procesy krzepnięcia. W leczeniu otyłości związanej z syndromem metabolicznym zaleca się zmiany w stylu życia: kontrolę diety, zwiększenie aktywności i planowany pod kontrolą wysiłek fizyczny. Leczenie farmakologiczne polega na zastosowaniu leków kontrolujących apetyt, zmniejszających ilość tłuszczów w przewodzie pokarmowym. W skrajnych przypadkach (BMI w granicach 35-40 kg/m²) bierze się pod uwagę zabiegi chirurgiczne typu podwiązanie lub ominięcie żołądka. Kryteria dyslipidemii czyli zaburzeń lipidowych (tłuszczowych) podano powyżej. Dotyczą one odpowiednio niskiego poziomu trójglicerydów (poniżej 150 mg/dl) oraz odpowiednio wysokiego poziomu “dobrego cholesterolu” HDL (powyżej 40 mg/dl u mężczyzn i powyżej 50 mg/dl u kobiet).

Poziom “złego cholesterolu” LDL nie stanowi kryteriów syndromu metabolicznego, jakkolwiek zaleca się, by jego poziom był poniżej 130 mg/dl u osób bez innych czynników ryzyka oraz poniżej 100 mg/dl, gdy występują czynniki ryzyka zachorowania na chorobę serca. W leczeniu zaburzeń lipidowych zaleca się kontrolę wagi ciała, ćwiczenia gimnastyczne, dietę niskotłuszczową oraz w razie niepowodzeń leczenie farmakologiczne. Podwyższone ciśnienie tętnicze krwi jest często wynikiem nadwagi. Niejednokrotnie spadek wagi ciała pozwala skutecznie obniżyć ciśnienie tętnicze krwi bez interwencji farmakologicznej. Stosuje się tutaj dietę niskosodową oraz wspomniane jużćwiczenia fizyczne. Rozpowszechniona jest zasada “każdy milimetr i miligram się liczy”, co oznacza, że w przypadku wystąpienia chorób sercowonaczyniowych lub czynników ryzyka sprzyjających pojawieniu się tych chorób, kontrola poszczególnych parametrów musi być bardzo ścisła.

Jednym z kryteriów syndromu metabolicznego jest podwyższony poziom glukozy na czczo. Jest to niejako stan przejściowy prowadzący do rozwojucukrzycy. Aktualnie określa się go jako poziom glukozy powyżej 110 mg/dl. Nie wymaga on interwencji farmakologicznej tylko zmiany trybu życia oraz częstej kontroli i pomiarów. Sydrom metaboliczny stanowi zespół czynników ryzyka sprzyjających rozwojowi chorób sercowonaczyniowych. Wszystkie te czynniki składające się na syndrom metaboliczny są powiązane z opornością na insulinę. Przeważnie te czynniki ryzyka się zazębiają, potegując działanie na nasz system krążenia. Czynniki te wyodrębniono i opisano w celu jak najskuteczniejszego przeciwdziałania ich zgubnym skutkom. Dlatego też w leczeniu syndromu metabolicznego stosuje się zasadę ścisłej kontroli i leczenia każdej jego składowej indywidualnie.

Autor: Dr Witold M. Zajewski, lekarz medycyny rodzinnej i pediatrii, dyplomowany przez American Board of Family Practice, zaprasza do gabinetu na północno-zachodnich przedmieściach pod adresem 609 N. Main Street, Suit 102, Mount Prospect, IL 60056, tel. (847)454-9181